• مصوبه اصلاحی "اهداف، سیاست­ها و ضوابط نشر کتاب"

مصوبه اصلاحی "اهداف، سیاست­ها و ضوابط نشر کتاب"

مصوب جلسه 660 مورخ 24/1/89 شورای عالی انقلاب فرهنگی

 

شورای عالی انقلاب فرهنگی در جلسه 660 مورخ 24/1/89، براساس پیشنهاد مورخ 25/1/87 و 22/9/88 وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، اصلاح مصوبه "اهداف، سیاست­ها و ضوابط نشر کتاب (مصوب جلسه 149 مورخ 20/2/67)"  را به شرح ذیل، تصویب نمود:

 

ماده 1- هدف

اعتلای فرهنگ دینی و ملی در جامعه از طریق توسعه دانش و نهادینه­کردن ارزشهای اسلامی، ایرانی و انقلابی با تأمین آزادی نشر کتاب، حفظ حرمت و آزادی قلم، صیانت از جایگاه والای علم، اندیشه و ایمان دینی و همچنین ایجاد زمینه مناسب برای حضور مؤثر در عرصه جامعه جهانی.

 

ماده 2- سیاست کلی

نظام جمهوری اسلامی، سیاست آزادی اندیشه و بیان آرا و عقاید را در چارچوب هدف موضوع ماده 1 فوق به عنوان یک اصل اساسی خود برگزیده است و بر حقوق و تکالیف قانونی مردم در زمینه نشر کتاب اعم از چاپی و الکترونیکی مطابق ضوابط قانونی تأکید می­کند.

 

ماده 3- سیاست­های ایجابی، حدود و ضوابط

1-    دولت و همه ارکان حکومت موظفند در چارچوب قانون از حریم آزادی انتشار کتاب حمایت کنند.

2-  حق انتشار کتاب به منظور افزایش آگاهی­های دینی، علمی، سیاسی، اقتصادی، هنری، تاریخی، اجتماعی و نظایر آن از حقوق آحاد ملت است و این حق بدون مجوز قانونی، قابل سلب نیست.

3-  تدوین و اجرای سیاستهای هدایتی و حمایتی جمهوری اسلامی ایران از کتاب باید به نحوی باشد که اهل قلم را به تألیف، ترجمه و انتشار کتابهای متناسب با نیازهای جامعه امروز برای نیل به موارد ذیل تشویق و ترغیب نماید:

 

 

 

الف- تقویت و ترویج امر پژوهش؛

ب- تبیین و ترویج اصول و ارزشهای انقلاب اسلامی و نگاهبانی از دستاوردهای آن از راه تألیف و نشر؛

ج- احیای میراث مکتوب و توسعه فرهنگ و تمدن اسلامی و ایرانی؛

د- مقابله مؤثر و مفید با تهاجم سیاسی و فرهنگی علیه عقاید و ارزشهای اسلامی، ملی و انقلابی؛

ه- بهره­گیری مفید از دانش و اندیشه بشری از طریق ترجمه سنجیده و متناسب با زبان معیار؛

ز- حمایت از ترجمه و نشر آثار ارزشمند به زبانهای دیگر؛

ل- کمک به توسعه آموزش غیررسمی افراد جامعه از طریق ارتقاء سطح دانش و مهارت همگانی.

 

ماده 4- حدود قانونی

نشر کتاب همانگونه که ممکن است مظهر و نمودی از آزادیهای اجتماعی و انسانی تلقی شود، چه بسا مورد سوء استفاده و اشاعه لاابالی­گری فکری و اخلال در حقوق عمومی قرار گیرد.وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی با همکاری دستگاه­های ذیصلاح موظف است برای مقابله با جوانب منفی، حدود و ضوابط نشر کتاب را که ذیلاً آمده است، مورد توجه قرار دهد و فضای سالم و سازنده چاپ و نشر کتاب را حفظ و حراست نماید:

الف- دین و اخلاق

1-  تبلیغ و ترویج الحاد و اباحه­گری، انکار یا تحریف مبانی و احکام اسلام و مخدوش­کردن چهره شخصیت­هایی که از نظر دین اسلام محترم شمرده می­شوند و تحریف وقایع تاریخی دینی که مآلاً به انکار مبانی دین منجر می­شود؛

2-    توهین به مقدسات دین مبین اسلام و تبلیغ علیه تعالیم اصول و مبانی آن؛

3-    ترویج و تبلیغ ادیان، مذاهب و فرقه­های منحرف و منسوخ، تحریف­شده و بدعتگذار؛

تبصره معرفی ادیان و مذاهب و بیان احکام یا تحقیق درباره آنها با رویکرد علمی و غیرتبلیغی مستثنی است.

4-    ترویج خرافات و مخدوش­کردن چهره اسلام؛

5-    بیان جزئیات مراودات جنسی، گناهان، کلمات رکیک و مستهجن، به­نحوی­که موجب اشاعه فحشا شود؛

تبصره- بیان مراودات جنسی یا مفاسد با زبانی عفیف و غیرمحرک به­منظور آموزش، انتقال پیامی مثبت یا نشان­دادن چهره شخصیت­های منفی، از حکم این بند مستثنی است؛

6-    استفاده از جاذبه جنسی و تصاویر برهنه زنان یا مردان با عنوان آثار هنری یا هر عنوان دیگر؛

تبصره- استفاده از تصاویر و طرح­های علمی در کتاب­های تخصصی و علمی، بلامانع است.

7-    انتشار تصاویر به­نحوی­که موجب اشاعه فحشا شود؛ نظیر رقص، مشروب­خواری و مجالس فسق و فجور؛

تبصره- چاپ تصاویر مجالس فسق و فجور عناصر حکومت پهلوی یا ضد انقلاب برای استناد تاریخی با رعایت عفت عمومی، مستثنی است.

8-    ترویج مادی­گرایی فلسفی و اخلاقی و سبک­های زندگی مخالف ارزش­های اسلامی و اخلاقی؛

9-    خشن جلوه­دادن چهره اسلام و مسلمانان واقعی.

ب- سیاست و اجتماع

1- توهین، تخریب یا افترا به امام خمینی (ره) و رهبری، رئیس جمهور، مراجع تقلید و تمام افرادی که حفظ حرمت آنها شرعاً و قانوناً لازم است؛

2- تبلیغ علیه قانون اساسی و انقلاب اسلامی و معارضه با آنها؛

3- برانگیختن جامعه به قیام علیه نظام جمهوری اسلامی و انقلاب اسلامی؛

4- ترویج گروه­های محارب و عناصر ضد انقلاب و تروریست و نظام­های لائیک و سلطنتی و خاندان پهلوی و تطهیر چهره­های منفی آنان؛

تبصره- طرح و نقل افکار و گفتار و مواضع فکری و علمی مخالفان انقلاب و نظام برای بررسی محققانه و عالمانه آرا و اندیشه­های آنها منعی ندارد.

5-    تبلیغ و ترویج وابستگی به قدرت­های سلطه­جو و ضدیت با استقلال کشور؛

6-    تبلیغ علیه منافع و امنیت ملی و ناکارآمد جلوه­دادن نظام جمهوری اسلامی؛

تبصره- بیان نارسایی­ها و اشکالات در جمهوری اسلامی برای نقد و بررسی و شناخت دقیق­تر مسائل و دستیابی به راه­حل­های مناسب و بیان مستدل و اصلاح­طلبانه مشکلات و دور از توهین و افترا بلامانع است.

7-    اخلال و تشکیک در وحدت ملی و تمامیت ارضی کشور و ایجاد آشوب، درگیری و اختلاف میان اقوام و مذاهب؛

تبصره- چاپ کتابهای علمی و استدلالی عقیدتی که محرک احساسات منفی و برهم­زننده اساس وحدت در میان اقوام و فرق مختلف کشور نباشد، اشکالی ندارد.

8-    تضعیف و تمسخر افتخارات ملیع حسن وطن­دوستی و توانایی­های علمی و عملی مردم ایران، فرهنگ خودی و اقوام ایرانی؛

تبصره- نقد و نفی آداب و سنن غلط و انحرافی به قصد اصلاح و بدون شائبه­های سیاسی، فرهنگی، اقتصادی و استعماری منعی ندارد.

9-    ترویج و تبلیغ روحیه خودباختگی در برابر فرهنگ و تمدن بیگانه و القای حس عقب­ماندگی؛

10- تبلیغ صهیونیزم و انواع دیگر نژادپرستی؛

11- تحریف وقایع مهم و مسلم تاریخی ایران و اسلام.

ج- حقوق و فرهنگ عمومی

1- توهین و تمسخر زبان، فرهنگ و هویت اقوام و اقلیت­های دینی و قومی؛

2- ترویج و تبلیغ قانون­گریزی، بی­بندوباری و لاابالی­گری؛

3- تبلیغ علیه خانواده و تضعیف و تخریب ارزش و جایگاه آن؛

4- ترویج ناامیدی، سرخوردگی، پوچی و بیهودگی و نگرش­های منفی در جامعه و افزایش      بی­اعتمادی عمومی؛

5- تحقیر و تمسخر اقشار مختلف جامعه؛

6- ترویج و تبلیغ جریان­ها و اشخاص فاسد و منحرف فرهنگی و هنری داخلی و خارجی؛

7- افشای غیرقانونی اسناد طبقه­بندی­شده کشوری و لشکری؛

8- تحریب هویت زبان ملی.

 

ماده 5- هیأت نظارت بر اجرای ضوابط نشر کتاب

نظر به اینکه نظارت بر امر طبع و نشر کتاب و اجرای صحیح اصل 24 قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران به عهدة وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی است، این وزارتخانه هیأت نظارتی متشکل از حداقل پنج نفر از میان صاحب­نظران و شخصیت­های علمی، دینی و فرهنگی وارد به مسایل کتاب و نشر و امور اجتماعی و سیاسی و تبلیغاتی را انتخاب و جهت تصویب به شورای عالی انقلاب فرهنگی معرفی خواهد کرد.

تبصره- متناسب با هر رشته تخصصی و کاری، کارگروهی متشکل از افراد صاحب­نظر و به انتخاب شورای فرهنگ عمومی و زیر نظر هیأت تشکیل می­شود. علاوه بر کارگروههای تخصصی فوق، کارگروه­های استانی نیز به معرفی هیأت و انتخاب شورای فرهنگ عمومی، تشکیل می­شود.

 

ماده 6- هیأت نظارت بر نشر کتاب­های کودکان و نوجوانان

نظر به حساسیت و جنبه­های خاص کتاب­های کودکان و نوجوانان، هیأت ویژه­ای به نام "هیأت نظارت بر نشر کتاب­های کودکان و نوجوانان" متشکل از حداقل پنج تن از افراد صاحب­نظر و آگاه به امور تربیتی (از دیدگاه اسلامی) و مسایل خاص کتاب­های کودکان تشکیل خواهد شد. این افراد را وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی از میان صاحب­نظران و نویسندگان کتاب­های کودکان و نوجوانان و اشخاص آگاه به مسائل تربیتی در اسلام انتخاب و جهت تصویب به شورای عالی انقلاب فرهنگی معرفی خواهد کرد.

تبصره 1- کارگروه­های تخصصی مربوطه، به معرفی هیأت و تصویب شورای فرهنگ عمومی، انتخاب و تشکیل می­شود.

تبصره 2- حداقل یکی از اعضای این هیأت باید ازمیان صاحب­نظران و اعضای کانون پرورش فکری کودان و نوجوانان باشد.

تبصره 3- نظارت هیأت مزبور از حیث شکل و محتوای کتب کودکان و نوجوانان و انطباق آنها با فرهنگ اسلامی و ایرانی و اصول تربیتی خواهد بود.

ماده 7- نظارت هیأت­های مذکور در مواد 5 و 6 قبل از چاپ و نشر کتاب آغاز و در تمامی مراحل استمرار دارد. مصوبات هیأت­های نظارت لازم­الاجراست.

ماده 8 صدور مجوزهای مربوط به کتاب، تشکیل جلسات هیأت­های نظارت هماهنگی فعالیت کمیته­های استانی، تدوین دستور جلسات هیأت نظارت، هماهنگی کار سرگروه­ها، بررسان و اجرای سیاست­های نظارتی هیأت­های مندرج در مواد 5 و 6، توسط دبیرخانه هیأت نظارت بر اجرای ضوابط نشر کتاب که در وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی تشکیل می­شود، خواهد بود. بر این اساس دبیرخانه موظف است گزارش عملکرد این مصوبه را هر سال یکبار به دبیرخانه شورای عالی انقلاب فرهنگی ارائه نماید.

ماده 9- هیأت نظارت می­تواند با تأیید شورای فرهنگ عمومی کمیته­های متعدد داوری برای بررسی و ارزیابی آثار و کتب مورد تقاضا برای نشر، تشکیل دهد. آثار مزبور، برای بررسی و ارزیابی به یکی از کمیته­های مزبور به عنوان کمیته اولیه ارائه می­شود. درصورتی­که پاسخ کمیته اولیه نسبت به انتشار آن مساعد باشد، با اخذ تعهد کتبی از ناشر، مجوز چاپ به وی داده می­شود؛ در غیر این­صورت وی می­تواند پس از ابلاغ اصلاحات و نظرات کمیته و ارائه تعهد مبنی بر اعمال اصلاحات مزبور، نسبت به انتشار اثر و کتاب خود اقدام نماید. همچنین درصورتی­که نسبت به رأی کمیته اولیه اعتراض به عمل آید، موضوع برای بررسی مجدد به کمیته دوم (موازی) ارائه         می­شود.پس از بررسی، در صورت تأیید نظر کمیته اولیه، بایستی اصلاحات ابلاغی کمیته مزبور، اعمال شود و در موارد بروز اختلاف نظر میان کمیته­های اول و دوم، موضوع به کمیته سوم برای بررسسی و اظهارنظر نهائی ارائه می­شود و نظر این کمیته قطعی و لازم­الاتباع است.

تبصره 1- کمیته­های مزبور باید حداکثر ظرف مدت یک ماه نسبت به بررسی و اظهارنظر، اقدام نمایند.

تبصره 2- در مورد کتابهای خاص، هیأت نظارت می­تواند با تأیید وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی مدت فوق­الذکر را حداکثر برای یک ماه دیگر تمدید نماید.

ماده 10- کلیة آثار منتشرشده براساس این مصوبه بایستی قبل از توزیع، از دبیرخانه هیأت­های نظارت بر اجرای ضوابط نشر کتاب، مجوز توزیع دریافت نمایند.

ماده 11- وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی موظف است شیوه­نامه اجرایی مواد 5، 6، 7 و  8 را تهیه نماید.

ماده 12- مسئولیت اجرای سیاست­ها و ضوابط بر عهده وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی است و سایر دستگاه­ها موظفند دراین خصوص با وزارت مزبور همکاری و هماهنگی نمایند. همچنین وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی موظف است با همکاری دیگر نهادهای ذیصلاح از چاپ و توزیع کتاب­های فاقد مجوز رسمی جلوگیری نماید و با ناشر این­گونه کتاب­ها، برخورد قانونی نماید و عنداللزوم آنها را به مراجع قضایی نیز معرفی کند.

ماده 13- هیأت نظارت بر اجرای ضوابط نشر کتاب، آیین­نامه تشویق و رسیدگی به تخلفات ناشران درخصوص مواد 3 و 4 این مصوبه را تدوین می­نماید. این آییننامه به تأیید وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی خواهد رسید.

ماده 14- وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی مکلف است با همکاری سایر دستگاه­ها و در جهت تحقق اهداف ماده 1، بند 4 ماده 3 و سیاست­های ایجابی مندرج در این مصوبه، اقدامات زیر را به عمل می­آورد:

1-    حمایت از تأسیس رشته­های دانشگاهی و گسترش آموزش­های فنی و حرفه­ای مرتبط با تولید و نشر کتاب؛

2-  حمایت از برقراری تأمین اجتماعی فراگیر برای کلیه عوامل نشر کتاب اعم از نویسندگان، مترجمان، ناشران و عوامل فنی، هنری و اجرایی نشر؛

3-    حمایت از به­کارگیری و بومی­سازی فناوری­های نوین در صنعت چاپ و نشر؛

4-    ایجاد تسهیلات حمل­ونقل کتاب برای ناشران و توزیع­کنندگان کتاب و پست کتاب؛

5-    تسهیل تبلیغ کتاب­های فاخر و شایسته و ترویج فرهنگ نقد کتاب در رسانه ملی و سایر رسانه­ها؛

6-    حمایت از انتشار ترجمه فارسی کتاب­هایی که در سایر کشورها منتشر شده­اند، منطبق با این مصوبه؛

7-    گسترش فرهنگ خریدوفروش و تبادل اینترنتی کتاب؛

8-  حمایت از تألیف و تولید کتاب­های مرجع و پایه با خرید حق انتشار از نسخه رقومی اثر و ارائه آن در کتابخانه ملی و کتابخانه­های عمومی کشور؛

9-    اهدای جوایز ملی به ناشران و مؤلفان و مترجمان برای چاپ و آفرینش آثار مناسب؛

10- تخصیص جوایز ملی به رشته­های فنی و هنری مرتبط با تولید و نشر کتاب؛

11- خرید کتب مناسب و برگزیده کتاب و اهدا به کتابخانه­های عمومی، مدارس، دانشگاه­ها، مساجد و نظایر آن در داخل و خارج از کشور با هدف هدایت ناشران به سمت تولید آثار فاخر؛

12- راه­اندازی و تقویت کتابخانه­های باز، کتابخانه­های ادارات و کلیه مراکز دولتی و عمومی و کتابخانه­های روستایی؛

13- برپایی نمایشگاه­های تخصصی و عمومی کتاب در مراکز استان­ها و شهرهای بزرگ و نیز نمایشگاه­های سیار در شهرهای کم­جمعیت و روستاها؛

14- معرفی آثار برگزیده فارسی به خارج از کشور و حمایت از تألیفات آثار مربوط به ترویج فرهنگ اسلامی یا ترجمه آثار برگزیده به زبان­های بیگانه و حمایت از صادرات کتاب؛

15-ایجاد تمهیدات لازم به­منظور بهره­مندی حوزه کتاب از تعرفه­های فرهنگی در بخش خدمات عمومی؛

16- تلاش در جهت تدوین قوانین و مقررات لازم برای توسعه صنعت چاپ و نشر کتاب و تصویب آنها در مراجع قانونی ذیربط؛

ماده 15- نظارت وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و انجام وظایف این وزارتخانه رافع و نافی مسئولیت ناشران نبوده و ناشران با تحویل نسخه پیش از چاپ به دبیرخانه هیأت نظارت، تمامی مسئولیت­های حقوقی ناشی از عدم انطباق با ضوابط را بر عهده خواهند داشت.

ماده 16- این مصوبه در 16 ماده و 14 تبصره در جلسه 660 مورخ 24/1/89 شورای عالی انقلاب فرهنگی به تصویب رسید و از این تاریخ مصوبه "اهداف، سیاست­ها و ضوابط نشر کتاب" مصوب 20/2/67 و سایر ضوابط و مقررات مغایر با آن منسوخ و بلااثر می­باشد.

 

محمود احمدی­نژاد

رئیس جمهور و رئیس شورای عالی انقلاب فرهنگی